PLAN Research Day June 11 2004

From NIER

VERSLAG 5e PLAN-ONDERZOEKSDAG 11-06-2004 TE UTRECHT

ONDERZOEK IN DE CARDIOVASCULAIRE NEFROLOGIE

De PLAN-onderzoeksdag is zo langzamerhand een traditie geworden en werd deze keer in het Universitair Medisch Centrum in Utrecht gehouden. Branko Braam besprak het leven van een nierpatiënt en lichtte de grote variëteit aan onderzoek binnen de afdeling toe. Dit vormde een prachtig uitgangspunt voor het uiterst gevarieerde programma met acht(!) presentaties van promovendi, afkomstig van de afdelingen nefrologie, vasculaire geneeskunde en pathologie. In grote lijnen kon het programma opgedeeld worden in de volgende drie thema's: 'dierexperimenteel onderzoek naar de mechanismen van hypertensie en nierschade', 'circulerende cellen in cardiovasculaire patiënten' en 'de behandeling van patiënten met nierinsufficiëntie'.

De dierexperimentele onderzoeken concentreerden zich op de rol van de angiotensine-II-receptor (AT2-receptor) bij angiotensine-II-geinduceerde hypertensie, CTGF in de pathogenese van diabetische nefropathie en de invloed van anti-oxidanten op de hoogte van de bloeddruk. De vermeende beschermende rol van de angiotensine-II-receptor werd ten dele in twijfel getrokken door de waarneming dat bij blokkade van deze receptor, tijdens chronische hypertensie en angiotensine-II-infusie, repressie optreedt van de NADPH-oxidasegenen in de nier. Gedacht wordt dat de producent van het radicaal CO, het oxygenase- mogelijk een belangrijke rol speelt in de bescherming tegen nierschade. In een model voor diabetische nefropathie werd aangetoond dat er een gendosiseffect lijkt te bestaan voor CTGF en de dikte van de glomerulaire basaalmembraan in muizen met diabetes. Dit was niet het geval voor albuminuric. Voorts werd in een intrigerend onderzoek aangetoond dat perinatale modulatie met antioxidants de bloeddruk gunstig be'mvloed bij een rattenstam - waar inteelt heeft plaatsgevonden - met hypertensie. Inducible NOS en vooral de ontkoppeling van dit enzym, lijkt hierbij een sleutelrol te spelen.

Het thema van circulerende cellen in cardiovasculaire patiënten was te verdelen in een onderzoek naar leukocyten en een onderzoek dat zich richtte op stamcellen. In een grootschalige bestudering van genexpressie in leukocyten met behulp van micro-arrays, lijkt het mogelijk te zijn de bloeddrukbehandeling waar te nemen. Hierbij sprong de regulatie van de ATI-receptor eruit. Circulerende stamcellen die de potentie hebben om endotheelcellen te vervangen of te stimuleren tot herstel, zouden belangrijk zijn in het voorkomen van atherosclerose. Slecht functionerende stamcellen of stamcellen die neigen tot een fibroblast-achtig fenotype zouden zelfs schadelijk zijn.

Verder was er aandacht voor het verbeteren van de zorg aan patiënten met nierinsufficiëntie. Zo zijn er aanwijzingen dat het toevoegen van een sympathicolyticum aan een angiotensine-II-receptorblokker de sympathische activiteit verder verlaagt, hetgeen mogelijk de prognose van deze groep patiënten verbetert. Door middel van een statusonderzoek werden de verbeterpunten van de behandeling van patiënten met nierinsufficiëntie in kaart gebracht. Als laatste presentatie werd het CIMINO-onderzoek uitgelegd, die als doelstelling heeft het percentage arterioveneuze fistels bij hemodialysepatienten in circa 10 Nederlandse centra te vergroten, omdat deze op langere termijn minder complicaties geven en een langere levensduur heeft.

De rondleiding na de lunch werd verzorgd door het Genomics laboratorium dat binnen het centrum de productie van microarrays voor haar rekening neemt. Microarrays is een techniek waarbij de mRNA-expressie van vele duizenden genen gelijktijdig wordt bepaald. Deze techniek wordt bij de nefrologie volop gebruikt voor het identificeren van nieuwe targets. De productie van een micro-array met behulp van een pipetteerrobot (liquid handler), de spotter, het experiment zelf op het lab en de analyse van de data werden tijdens de rondleiding gedemonstreerd. Tot slot heeft BAXTER, die PLAN zal sponsoren in haar onderzoeksdagen, haar kernactiviteiten toegelicht.

De discussies waren zeer levendig - zelfs bij de laatste wetenschappelijke presentatie nog - waardoor het programma enigszins uitliep. Er werd volop gebruik gemaakt van de mogelijkheid om over de inhoud van de presentaties na te praten tijdens de borrel en het diner aan de Oude Gracht in hartje Utrecht.

Al met al was het een geslaagde dag. Hopelijk tot ziens in Leiden bij de eerstvolgende PLAN-onderzoeksdag!

namens het PLAN-bestuur en de onderzoekers van het UMC Utrecht

Helena Chon